وقتی پا در کوچههای گلی کاشان میگذاری، حس میکنی این شهر فقط یک مقصد گردشگری ساده نیست؛ بلکه شهری است که با جشن های محلی کاشان و آیینهای ریشهدارش نفس میکشد. در این شهر، هر جشن فقط یک رویداد نیست؛ هر مراسم داستانی زنده است که نسلها آن را روایت کردهاند. عطر گل محمدی در قمصر، آتشهای بلند سده، حرکت باشکوه نخل در محرم و قصههایی که زیر کرسی زمستان جان میگیرند… همه اینها بخشی از هویت زنده و واقعی کاشان هستند.
اگر برای تجربه این آیینها به کاشان سفر میکنی، بهترین کار این است که اقامتت را در یک هتل سنتی انتخاب کنی تا در دل همین فضا نفس بکشی. خیلی از مسافران، قبل از شروع برنامه سفرشان، نگاهی به بخش «اتاقها» میاندازند تا ببینند کدام اتاق برای تجربه این حالوهوا مناسبتر است.
در این مقاله قصد دارم تصویری کامل از جشن های محلی کاشان ارائه دهم؛ تصویری که هم آموزنده باشد و هم شاعرانه، تا بتوانی فرهنگ این شهر را با تمام جزئیاتش لمس کنی.
1.جشن گلابگیری؛ اردیبهشتِ معطر کاشان
اردیبهشت در کاشان فصل عاشقانهایست که با عطر گل محمدی شناخته میشود. جشن گلابگیری در قمصر و نیاسر نهفقط یک کارگاه تولیدی، بلکه یک آیین بزرگ است. مردم صبح زود گلها را از باغ میچینند، در سبدهای حصیری میریزند و آنها را راهی دیگهای مسی میکنند.
بخار آب بالا میرود، گلها آرام مینشینند، و قطرههای گلاب در ظرفها جمع میشود. این صحنه را نمیشود فقط دید؛ باید نفس کشید، باید لمس کرد.
در روزهای جشن، خیابانها پر از گردشگرانی میشود که برای دیدن این آیین آمدهاند. موسیقی محلی، رنگ لباسها و صدای خنده کودکان فضای شهر را زنده میکند.
2. جشن سده؛ آتشی که خاطرهها را گرم میکند
در بسیاری از محلهها و روستاهای اطراف کاشان، مردم جشن سده را با روشنکردن آتشی بزرگ برگزار میکنند. این جشن کهن نماد غلبه روشنایی بر تاریکی است. خانوادهها دور آتش جمع میشوند، نان محلی میپزند و قصههایی را روایت میکنند که نسلها منتقل شده است.
سده در کاشان یک گردهمایی واقعی است؛ جشنی که مردم را کنار هم میآورد. تماشای شعلههایی که آسمان شب را روشن میکند، تجربهای است که در ذهن میماند.
3. آیین قالیشویان مشهد اردهال؛ روایتی هزارساله
قالیشویان شاید معروفترین آیین منطقه باشد. هر سال در دومین جمعه مهر، مردم قالی مقدس را از مشهد اردهال تا چشمه میبرند و آن را در آب میشویند. حرکت دستهها، فریادهای هماهنگ، رنگهای لباسها، موسیقی محلی و انرژی جمعیت، همگی این مراسم را به تجربهای غیرقابلتکرار تبدیل میکند.
این آیین، ترکیبی از تاریخ، مذهب و فرهنگ است. گردشگرانی که برای اولین بار آن را میبینند، میگویند قالیشویان تنها مراسمی است که باید از نزدیک تجربه شود؛ هیچ عکس یا ویدئویی نمیتواند حس واقعیاش را منتقل کند.
4. نخلگردانی کاشان؛ باشکوهترین مراسم محرم
نخلگردانی، بزرگترین مراسم محرم در کاشان است. مردم نخل چوبی عظیم را که نماد پیکر امام حسین(ع) میدانند، با احترام بلند میکنند و از کوچهها عبور میدهند.
چوبتراشیهای زیبا، پارچههای مشکی، نوحهخوانی و جمعیت هماهنگ، این مراسم را به یکی از باشکوهترین آیینهای محلی تبدیل کرده است. گردشگران زیادی برای تجربه این روز خاص برنامه سفرشان را هماهنگ میکنند.
5. آیینهای نوروزی؛ آغاز فصل تازه در کاشان
نوروز در کاشان فقط یک تعطیلات نیست؛ مجموعهای از مراسم است که هر کدام داستانی دارند:
• چهارشنبهسوری
خانوادهها در حیاطها یا کوچههای قدیمی آتش روشن میکنند و بچهها از روی آن میپرند.
• سمنوپزان
زنان محله جمع میشوند و یک شب کامل سمنو میپزند؛ همراه با آوازهای قدیمی.
• خانهتکانی
خانههای سنتی با بادگیر، حوض و دیوارهای گِلی، بعد از تمیزی حالوهوای تازهای پیدا میکنند.
6. جشن کرسینشینی؛ زمستانهای گرم کاشان
در زمستان، یکی از دلنشینترین مراسم محلی، کرسینشینی است. خانوادهها دور کرسی جمع میشوند، چای دارچین مینوشند، قصههای قدیمی میگویند و از آجیل و خشکبار زمستانی لذت میبرند.
گردشگران وقتی این شبهای آرام را تجربه میکنند، معمولاً میگویند کاشان در زمستان چهرهای شاعرانهتر دارد. اگر قصد داری در این فصل اقامت کنی، پیشنهاد میکنم نگاهی به مقاله «راهنمای کامل سفر به کاشان در زمستان» بیندازی تا بهترین تجربه برای یک شب زمستانی را داشته باشی.
7. جشن گیلاس نیاسر؛ طعم تابستان
در نیاسر، هر سال جشن گیلاس برگزار میشود. باغها پر از میوه تازه هستند و مردم محصولشان را در مراسمی شاد عرضه میکنند. این جشن با موسیقی محلی، رنگهای شاد و حالوهوای تابستانی همراه است.
نقش جشنها در هویت فرهنگی کاشان
جشن های کاشان فقط مراسم نیستند؛ اینها ریشههای هویت مردماند. در هر مراسم میتوان ارزشهایی مثل همکاری اجتماعی، احترام به طبیعت، دینداری، هنر و داستانسرایی را دید. همین آیینهاست که باعث شده کاشان یک شهر زنده بماند، شهری که صدا، رنگ و معنا در آن جریان دارد.
نتیجهگیری
کاشان شهری است که جشنهایش مانند قلبی تپنده هر فصل را به زندگی تبدیل میکنند. از آیین قالیشویان تا گلابگیری، از سده تا جشنهای نوروزی، همه این مراسم تصویری از فرهنگی غنی و اصیل ارائه میدهند. اگر میخواهی فرهنگ این شهر را واقعی تجربه کنی، بهترین راه این است که در دل همین فضا اقامت کنی و همراه مردم قدمبهقدم در مسیر آیینها پیش بروی.
بدون دیدگاه